Een paaldanseres met diepgang

‘De term literaire thriller lijkt me alleszins op zijn plaats (misschien zelfs nog meer dan bij je eerste boek). Jouw stijl rechtvaardigt dat predikaat echt wel. Sommige zinnen heb ik opnieuw gelezen omdat ik ze zo mooi vond. Je beschrijvingen zijn altijd bijzonder treffend, met een flinke dosis ironie’, liet een testlezer me weten over mijn nieuwe boek.

Mijn volgende boek wordt dus een literaire thriller. Maar zal die term ook op de cover prijken? Dat lijkt geen goed idee.

Voor het begrip ‘literaire thriller’ worden veel neuzen opgetrokken, zelfs onder thrillerfans. John Vervoort, thrillerspecialist van De Standaard, schreef op vrijdag 21 januari: ‘De nietszeggende term ‘literaire thriller’, die tegenwoordig zowat elk voorplat van een spannend boek vervuilt, is niet echt van toepassing…’.
Vervuilt.

Gelijkaardige stemmen hoor je overal. ‘Literaire thriller’ googelen levert veel hits op, en het is ver zoeken naar een positieve commentaar. Hoe dat komt? Korte tijd nadat het etiket ‘literaire thriller’ voor het eerst op boeken kleefde, werd het al snel ontmaskerd als een marketingstunt: het verkocht ontzettend goed, maar het leek niet meer in te houden dan een verhaal dat niet goed genoeg geschreven was om literatuur te zijn, en niet spannend genoeg om een thriller te zijn. Het werd een synoniem voor huis-, tuin- en keukenthrillers waarin de intrige draait om een naïeve vrouw die ten prooi valt aan een foute man, en variaties op dat thema. Om die negatieve associatie noemde ik de literaire thriller de paaldanseres onder de thrillers  in een interview met de Spanningsblog.   

Toch bestaat er volgens mij in de thrillerwereld ook een subgenre dat écht literair is, zeg maar een paaldanseres met diepgang. Het is een thriller die niet alleen goed geschreven is – want laat ons eerlijk zijn, tegenwoordig zijn veel Nederlandstalige thrillers even goed geschreven als de Nederlandstalige Literatuur -, het is ook een thriller waarvan een maatschappelijk of psychologisch fenomeen een essentieel deel uitmaakt, in de plaats dat het enkel dient als vehikel voor een spannend plot. Met andere woorden: over een literaire thriller kan ook wel een diepgaande discussie worden opgezet in een kunstenaarscafé. Die ‘literaire thriller’ is als genre moeilijk te omlijnen, maar vaak scoren ze erg goed bij het publiek.

Is het een oplossing om literaire thrillers dan gewoon thrillers te noemen? Want thrillers behoren toch evengoed tot de literatuur als elk ander boek, als een genre binnen de Grote Literatuur? 

Blijven dromen. Literatuurminnaars zullen thrillers zeker niet sneller aan de boezem drukken. Zo eindigde een recensie van een ‘literaire thriller’ onlangs als volgt: ‘Wright slaagt er dus in de term ‘literaire thriller’ ten volle te benutten, en zelfs te overstijgen. De som van twee geslaagde genreboeken levert meer op dan de som van de losse onderdelen en verdient dan ook meteen een plaatsje in je boekenkast. Zet maar bij ‘Literatuur’.’ Een goed geschreven thriller is plots literatuur, het woord ‘thriller’ bewaren we voor de pulp. Het gebeurt wel vaker, dat een goede thriller literatuur wordt genoemd, gewoon vanuit het vastgeroeste principe dat een thriller niet goed kàn zijn.

De minderwaardigheid van het thrillergenre lijkt een vanzelfsprekendheid in de literaire wereld. Onlangs beschreef een literair journaliste de kwaliteit van een boekhandel. Een onderdeel van die kwaliteit bestond eruit dat ’de spannende boeken helemaal achteraan staan’. Wat het bewijs van kwaliteit in dat argument mag zijn, behalve voor de conditie van de klanten, blijft voor mij een mysterie.

Misschien moet de term ‘literaire thriller’ maar een tijdje verdwijnen, al was het om het imago van paaldanseres van zich af te schudden. Om dan binnen enkele jaren terug op te doemen, op de juiste boeken, als een – ja waarom niet? – echte geuzennaam.